Haber Spikerliği Makalesi

Bugün benim size anlatmak istediğim konu “haber spikerliği”. Medyanın ülkemizde hızla geliştiği şu dönemlerde, haber spikerliği denince aklımıza ne gelir? Büyüm ihtimalle hergün günlük haberlerle veya haftalık haber programlarıyla karşımıza çıkan spikerler. Tabii, her meslekte olduğu gibi, haber spikerliğinin de ilk bakışta fark edemediğimiz birçok incelikleri ve zorlukları vardır. Mesleğin inceliklerini kavrayabilmek ve zorlukları aşabilmek için haber spikerlerinin belirli bir eğitimden geçmeleri şarttır. Bunun yanı sıra, özel nitelik ve yeteneklere de sahip olmaları gerekir.

Yapılan sınav sonucunda seçilen haber spikerleri, çoğunlukla üniversiteyi basın-yayın dallarında bitirmiş ve anadillerini en temiz, en doğru konuşup her sesi pürüzsüz telaffuz eden kişilerdir. En az bir yabancı dil bilmeleri gerekir. İlk eleme sınavlarını geçenler, hiç duraksamadan ve hatasız metin okuma dersleri yanı sıra diksiyon dersleri almak zorundadırlar. Her bir ders uzun saatler boyunca egzersizi yanında getirir. Zira kişi hangi ülkenin spikeri ise, o ülkenin dilini en temiz, en duru ve en eğitimli kişilerin konuştuğu şive ile konuşmalıdır. Örneğin Türkiye’de İstanbul Türkçesi, İngiltere’de Londra İngilizcesi, Fransa’da Paris Fransızcası gibi. Beklentiler burada da bitmez: Adayların ses tonları, ne de kulak tırmalıyıcı olmalıdır. Genel kültür seviyelerinin yüksek olması önem taşır. Yerli ve yabancı kökenli haberleri okurken konuları anlayarak aktarabilmeleri buna bağlıdır çünkü!
Dolayısıyla kendilerinden günlük olayları izlemeleri, çok okumaları ve kendilerini geliştirmeleri istenir. İç ve dış politika, tarih ve coğrafya bilgileri de dahildir bu listeye. Büyük çabalar sonucu özel eğitimi başarıyla tamamlayan spiker adaylarını iki seçenek beklemektedir. Ya radyo, ya da televizyon haber spikerliği. Ancak bu seçim bazı niteliklere ve özel yeteneklere bağlı olarak gerçekleşir.

Haber spikerlerinin nitelikleri, radyoda ve televizyonda görev yapmalarına göre de farklılıklar gösterir. Örneğin, her ne kadar radyoda haber okuyan bir kişi başını hiç kaldırmadan metinleri okuyabilirse de, bir televizyon haber spikeri sık sık başını kaldırmak ve seyirciye bakmak zorundadır. Hatta bu işlemi kolaylaştırmak için televizyon spikerleri için yardımcı bir elektronik aygıt bile geliştirilmiştir. Haber metni spikerin karşısında bir ekranda hızla geçerken spiker seyirciye bakarak bunları okuyabilmektedir.

Radyo ve televizyon spikerlerinin bir başka farkı da görüntü ile ilgilidir. Radyoda görevli olan bir spiker, giyimine, makyajına, saçına, çok fazla önem göstermek zorunda değildir; bazı tikleri bile olabilir! Bunların çok önemi yoktur. Hele bu kişinin güzelliği veya yakışıklılığı hiç önemli değildir. Ama bir televizyon haber spikerlerinin göze hitap etmesinden ötürü iyi giyimli, bakımlı ve birazda güzel veya yakışıklı olması beklenir. Güler yüzlü ama ciddi, sempatik ama mesafeli. Ayrıca hem sesinde hem de yüz ifadesinde hiçbir duyguyu yansıtmayacak bir görüntü sergilemek zorundadır. Yan, bir spiker, kendi politik fikrine uymayan haberleri küçümseyerek veya tepki göstererek okuyamaz. Spor haberlerini verirken kendi takımı kazandı diye sevincini veya kaybetti diye üzüntüsünü belli edemez. Spiker, tamamen objektif olamasa da bu kavrama çok yakındır.

Bu mesleğin bambaşka farkı da haber spikerinin özel veya devlet kuruluşlarında çalışması sonucu ortaya çıkan durumlardır. Örneğin, resmi bir kuruluş olan TRT’de görev yapan haber spikerleri devlet memurudurlar. Kendilerine okumaları için verilen haberlerde devlet memurlarınca yazdıkları için yasalara aykırı ifadeler içermezler. Spikerler de gönül rahatlığıyla herhangi bir baskı altında kalmadan, yasal bir sorumluluk almadan okuyabilirler. Öte yandan, özel radyolar ve televizyonlar, sahiplerinin kişisel politik görüşleri veya çıkarları nedeniyle haber metinlerinde spikerlere zor anlar yaşatacak ve içeriği nedeniyle yasal sorumluluk getirecek durumlar yaratabilmektedir. Geçen yıl bir özel TV kanalının haftalarla “İstanbul eski Belediye Başkanının gitmesine şu kadar gün kaldı” diye yayın yaptığını çoğumuz hatırlamaktayız. Bu tür yayın baskılarına tepki gösteren ünlü bir yorumcu ise bu kanaldaki görevinden istifa etmek zorunda kalmıştı.

Ülkemizde ve dünyada çok hızla gelişmekte olan iletişim sayesinde mesafeler önemini yitirmiş, dünyanın bir ucundan öbür ucuna anında haber iletilebilir olmuştur. Artık naklen savaş haberleri ile evlerimize ulaşmakta, hayatımızın bir parçası olmaktadır. İletişim ağının bu denli yaygın ve etkili hale gelmesi ise haber spikerliği mesleğinin önemini arttırmaktadır. İşte bu nedenle bende size, taşıdıkları sorumlulukları ve kendilerinden beklenen özel nitelikleri ile haber spikerlerini tanıtmaya çalıştım. Sizlere bu konuda yardımcı olabildiğimi umut ederim.